Menselijkheid

pier viewDe wereld is in crisis, breder dan alleen ecologisch. Ongelijkheid, conflict, heroplevend fascisme, populisme en immigratie roepen vragen op, zoals: hoe willen wij leven, wat is onze plek, wat is goed leven en wat doen we met alles wat ‘niet-ik’ is? Het zijn de vragen die ons bezig zouden moeten houden.

Humanisme als bron van antwoorden

Voor de antwoorden op die vragen wenden we ons niet meer automatisch tot geloof en spiritualiteit. Binnen de geesteswetenschappen zijn immers voldoende andere bronnen die helpen, zoals bijvoorbeeld de socioloog Peter L. Berger in zijn Invitation to Sociology: A Humanistic Perspective (public library). Hij zoekt vanuit zijn sociologische achtergrond naar een humanistische houding. Die houding moet volgens hem ‘ongemakkelijk, onzeker, aarzelend zijn, bewust van zijn eigen kwetsbaarheid, omzichtig in zijn morele beweringen’, maar gepassioneerd als het gaat om het tegengaan van onrecht.

De houding die hij zoekt kan al snel ontaarden in cynisme, en dat beseft Berger. Hij kiest voor een constructievere weg, die ik inspirerend vind:

Another option is … one that can combine compassion, limited commitment and a sense of the comic in man’s social carnival. This will lead to a posture vis-à-vis society based on a perception of the latter as essentially a comedy, in which men parade up and down with their gaudy costumes, change hats and titles, hit each other with the sticks they have or the ones they can persuade their fellow actors to believe in. Such a comic perspective does not overlook the fact that nonexistent sticks can draw real blood, but it will not from this fact fall into the fallacy of mistaking the Potemkin village for the City of God. If one views society as a comedy, one will not hesitate to cheat, especially if by cheating one can alleviate a little pain here or make life a little brighter there. One will refuse to take seriously the rules of the game, except insofar as these rules protect real human beings and foster real human values.

Echte menselijke waarden

Die ‘real human values’ zijn wat Mazzucato onderzoekt in haar werk. Wat we van waarde achten en hoe we waarde toekennen is het meest bevochten, misbegrepen en belangrijke terrein in de economie, zegt ze, en een onderwerp dat in deze tijd belangrijker is dan ooit:

Economics has been defined as the use of scarce resources to achieve desirable ends. In the Anthropocene epoch of human influence on the planet, we need to redefine those ends, and reevaluate which resources are truly scarce. Value should be viewed as contribution to the sustainable well-being of Earth and all its inhabitants.

Deze en andere gedachten maken van Mazzucato’s laatste boek, The Value of Everything, een absolute aanrader.

Kanttekeningen en tegengeluiden

Kanttekening is natuurlijk dat juist de economische wetenschap ons heeft gebracht waar we zijn, en dat het onderwerp van waarde ook in het hart van de humaniora staat. Dat negeren is selectief met het begrip ‘waarde’ omgaan. Zoals Marilynne Robinson stelt in haar prachtige artikel over het belang van de geesteswetenschappen:

“What is at stake now, in this rather inchoate cluster of anxieties that animates so many of us, is the body of learning and thought we call the humanities. Their transformative emergence has historically specifiable origins in the English and European Renaissance, greatly expedited by the emergence of the printing press. At the time and for centuries afterward it amounted to very much more than the spread of knowledge, because it was understood as a powerful testimony to human capacities, human grandeur, the divine in the human. And it had the effect of awakening human capacities that would not otherwise have been imagined.”

Dat project zal echter weerstand oproepen, vooral vanuit het utilitaire en instrumentele kringen in de mainstream. Maar om met Susan Smit te spreken: “De wereld heeft lastige mensen nodig. Licht ontvlambare oproerkraaiers. Rebellen. Mensen die steigeren, protesteren en ingrijpen. Mensen die niet iets accepteren alleen maar omdat iedereen dat doet. Bedenk eens: elke vorm van verandering, verbetering en beschaving tegen de stroom in is teweeg gebracht door mensen zoals jij.”

En daarbij kunnen we niet alleen een beetje anti-dualisme gebruiken, maar bovenal een geestdriftig streven richting werk dat zinvol is, en zoals bijvoorbeeld Donald Weber, de lege, geijkte wereld te verlaten:

“I stayed for a few years, this was 1996. But it was also empty; suddenly I was behind a desk more concerned with office politics than being in the world. As a Canadian boy in Europe, I picked up a camera that I bought from a friend.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: