HOND EN WERELD

Op 20 december 2022 organiseerde Spui25, het debatcentrum gelieerd aan de UvA, een avond over ecokritiek in de Nederlandse letteren. Aanleiding voor de avond was een themanummer van Nederlandse Letterkunde over het onderwerp. Naast een drietal geesteswetenschappers werd de avond ook bijgewoond door schrijver Sander Kollaard. Hij hield een voordrachtje naar aanleiding van een wetenschappelijk essay over zijn Uit het leven van een hond dat me aan het denken zette.

Een ecokritische lezing onderzoekt de relatie tussen mens en natuurlijke leefomgeving. De relatie tussen mens en huisdier is een mooi voorbeeld daarvan. Je duidt dan bijvoorbeeld verschillende menselijke houdingen en daden tegenover huisdieren in een roman, in al zijn schakeringen. Dat lijkt relatief beperkt, en dat is het stiekem ook: een nogal klein onderdeel van een groot en zich uitbreidend onderzoeksveld. In dat licht was de keuze voor Kollaard misschien al onhandig.

Kollaard zelf begon echter met de verontschuldiging dat hij de hond in het boek ‘instrumenteel ingezet’ had, om iets te kunnen openbaren van zijn baasje. Alsof hij zich in een ideologisch schepnetje gevangen voelde. Die ‘bekentenis’ ging al snel over in een bevreemdende mengeling van rondjes rennen rond zijn eigen verhaal en een gênant stamelen als het om het thema van de bijeenkomst ging. Daaruit bleek ook dat Sander Kollaard een schrijver lijkt die weinig wil reflecteren over schrijven, literatuur of de maatschappij. Ik ken hem verder niet, maar hij wekte de indruk een ‘just-do-it’-schrijver te zijn, met een focus op de mens. Hij was hier in elk geval totaal niet op z’n plek, en leek dat te beseffen.

Op de terugweg vroeg ik me af: zette hij zichzelf hiermee in zijn hemd, of toch ook de wetenschappers om hem heen? Zij waren het die hem uitnodigden en hoogpolig om hem heen aan het praten sloegen. Dit zette het contrast met Kollaard’s sprakeloosheid in elk geval dik aan, en strooide zand in de motor van de discussie.

Maar misschien is die observatie vooral een uiting van het feit dat ik een ecokritische lezing van met name romans steeds moeizamer ben gaan vinden. Dat komt, denk ik, omdat ik een ‘wetenschappelijke’ lezing van ‘eco’ een steeds moeizamer proces vind. Ik ben geradicaliseerd, zo je wilt. (Is het radicale niet juist de ‘common sense’ op dit moment?) Ik kan niet meer ‘afstandelijk’ bestuderen wat ik bestudeer, omdat ik deelnemer en belanghebbende ben in het al dan niet ‘eco’ dat de roman bevat. Ik heb meningen, onder andere dat het klimaat niet onderhandelt. En ik heb dan ook niet echt een boodschap meer aan schrijvers die zich concentreren op een ‘ik’ en daar een hond voor ‘instrumentaliseren’. Ieder zijn ding (tot de zondvloed, tenminste…).

A.S. Byatt schreef in één van mijn favoriete romans, Possession het volgende: ‘Want het verschil tussen dichters en romanschrijvers is dit – dat de eersten schrijven voor het leven van de taal – en de laatsten voor een betere wereld.’ En dat is natuurlijk een gigantische generalisatie, geplukt uit een fictief verhaal, en daarmee misschien niet echt serieus te nemen. Ik vermoed wel steeds meer dat het eerder andersom is. Of dat het in elk geval anders in elkaar steekt.

Ik zat er daarom een generalisatie tegenover. Veel romanschrijvers schrijven voor het leven van de mens; dichters, zo je wilt, schrijven eerder voor het leven van de wereld. En daarom richt ik me liever tot poëzie.

Bronnen:

  • Beeld: Willy Verhulst, via pxhere.com
  • ‘Mistige tijden, bloeiende letteren’ – debatavond Spui25, 20 januari 2023
  • Wendela de Raat & Sven Vitse, Dieren lezen in hedendaags proza voor jong en oud. Antropomorfisme versus anthropodenial, Nederlandse Letterkunde, Volume 27, Issue 3, dec. 2022, p. 397 – 426
  • Sander Kollaard, Uit het leven van een hond, Van Oorschot, 2019
  • A.S. Byatt, Possession, Vintage, 1991, p.132
  • Vertalingen: Buitendijks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: